Μια γυναίκα που δεν πιστεύει πια κανείς

Ήθελα εδώ και πάρα πολύ καιρό να γράψω για την Βραζιλία, τον γίγαντα της Λατινικής Αμερικής που τόσο διαφέρει από τις ισπανόφωνες χώρες της περιοχής. Με βάση την δυναμική και την έκτασή της, ο ιστορικός ρόλος της Βραζιλίας στην Λατινική Αμερική που από ανεξαρτησίας της βράζει, θα μπορούσε να παρομοιαστεί με μια «αποτυχημένη» γυναίκα: δημιουργήθηκε για να γοητεύει, αλλά συνήθως απογοητεύει.

Η Βραζιλία σε γενικές γραμμές εκφράζει μια διαφορετικότητα σε σχέση με τους ισπανόφωνους. Στην λογοτεχνία, την μουσική, την ζωγραφική, στο ποδόσφαιρο, στον ψυχισμό τους, είναι διαφορετικοί. Και φυσικά και πάνω απ’ όλα και στην πολιτική. Όταν βρούμε χρόνο θα κάνουμε και μια ιστορική ανασκόπηση ειδικά από τα 60ς και μετά για να σχηματοποιήσουμε και γραπτώς αυτή την νοητική διαφορά.

Rio de Janeiro

Οι Βραζιλιάνοι έχουν ένα ρητό με το οποίο προσπαθούν να τα εξηγήσουν όλα: «Ο Θεός είναι Βραζιλιάνος». Δεν ισχύει βεβαίως κάτι τέτοιο, όχι μόνο επειδή δεν υπάρχει Θεός, αλλά και επειδή αν υπήρχε θα ήταν Βρετανός ή Γερμανός (με διαβατήριο των ΗΠΑ)… Επιπλέον το ρητό που μάλλον τα εξηγεί όλα –είτε μιλάμε για ιστορικό ρόλο, είτε για την πολιτική της είναι το περίφημο πλην ανατριχιαστικό Ordem e Progresso, (=Τάξη και Πρόοδος), που αναγράφεται και στην σημαία της. Κυνικό, χωρίς να αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες και πλήρως περιγραφικό.

Αυτή η διαφορετικότητα που πηγάζει κυρίως από τη γλώσσα (πορτογαλικά), την ιστορία (αναίμακτη απελευθέρωση, ελάχιστοι πόλεμοι, επαναστάσεις και ξεσηκωμοί σε σχέση πάντα με τους υπόλοιπους)  και την γεωγραφία της (λέγε με Αμαζόνιο,) σε συνάρτηση και με την ατελείωτη πραγματικά δυναμική της δημιουργεί ένα αξιομνημόνευτα περίεργο σύνδεσμο με τις ισπανόφωνες χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Στο παρόν άρθρο, δεν θα πάμε σε κάποια φαβέλα ή τις εργατικές συνοικίες του Σάο Πάολο και του Ρίο ντε Τζανέιρο, αλλά σε κάποιους κυβερνητικούς διαδρόμους της πρωτεύουσας Μπραζίλια στην ενδοχώρα. Θα ρίξουμε μια ματιά σε κάποιες σημειώσεις των εκεί ιθυνόντων που έχουν να κάνουν κυρίως με την εξωτερική πολιτική…

Για την αδιαμφισβήτητη παγκόσμια δυναμική της χώρας είναι αρκετό να αναφερθεί το εξής: οι ΗΠΑ και η ΕΕ απαιτούν ρητά και από τώρα δέσμευση των Βραζιλιάνων ότι θα συναινέσουν στην Συμφωνία για τις κλιματικές αλλαγές που ετοιμάζουν στην Σύνοδο της Κοπεγχάγης τον Δεκέμβρη. Λένε ότι αν δεν συναινέσουν Κίνα και Βραζιλία δεν πάμε πουθενά. Καταλαβαίνετε λοιπόν γιατί δυναμική μιλάμε, χωρίς να χρειαστεί να αναφέρουμε ούτε ένα νούμερο. Από φέτος μάλιστα, η χώρα είναι πια η δεύτερη οικονομία στην αμερικανική ήπειρο έχοντας ξεπεράσει τον Καναδά.

Φυσικά τα μεγάλα λόγια δεν λείπουν. Οι Βραζιλιάνοι σε κάθε ευκαιρία υπενθυμίζουν ότι συμμετέχουν σε διαστημικά προγράμματα, ότι έχουν πανίσχυρη βιομηχανία, ότι διαθέτουν την υποδομή για ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας για κάθε χρήση, ότι διαθέτουν ερευνητικές βάσεις στην Ανταρκτική, κλπ, κλπ…

Η Βραζιλία σύμφωνα με τον διεθνολόγο José Miguel Alonso Trabanco, έχει πολύ μεγάλα πλεονεκτήματα στην προσπάθειά της να αυξήσει ακόμα μεγαλύτερη επιρροή προκειμένου να καταστεί από μεγάλη περιφερειακή δύναμη σε «παίκτη» με παγκόσμια επιρροή :

-1ον το γεγονός ότι στην Λατινική Αμερική παρατηρείται ένα «κενό» μετά την 8ετή διακυβέρνηση Μπους και την τωρινή διακυβέρνηση Ομπάμα, οι οποίες αμφότερες έχουν υποβαθμίσει τα λατινοαμερικανικά θέματα σε σχέση με Μέση Ανατολή/Ασία/οικονομική κρίση,

-2ον την απόφαση της Αργεντινής μετά την οικονομική της κατάρρευση στα τέλη των 90ς και τις αρχές των 00ς, να μην συνεχίσει τον ανταγωνισμό της με την Βραζιλία για την πρωτοκαθεδρία στην περιοχή, αλλά να «συνεργαστεί» μαζί της (χωρίς πάντως να λείπουν τα σοβαρά προβλήματα στις διμερείς σχέσεις)

-3ον τις καλές της σχέσεις τόσο με την Ουάσινγκτον (σε αντίθεση με την πλειοψηφία των κρατών της Αμέρικα Λατίνα), όσο και με την ΕΕ, την Κίνα και την Ρωσία.

Ordem e Progresso..!Η Μπραζίλια λοιπόν επωφελούμενη της πραγματικότητας αυτής, προσπαθεί με αρκετά πραγματιστικό τρόπο να ηγηθεί της νέας ανεξαρτησίας της Λατινικής Αμερικής στον οικονομικό τομέα, αλλά και στην εξωτερική της πολιτική.  Προφανέστατα η Βραζιλία δεν προωθεί την νέα τάξη πραγμάτων στην υπο-ήπειρο, αλλά από την στιγμή που δεν μπορεί να αναστρέψει το κύμα, προσπαθεί να το τιθασεύσει!

Η πολιτική της Βραζιλίας κινείται προς την ενίσχυση της Κοινής Αγοράς του Νότου (Mercosur), αλλά και της Νοτιοαμερικανικής Ένωσης Κρατών (Unasur), Ήδη μπήκαν οι βάσεις για την δημιουργία της Organización de Estados Latinoamericanos y Caribeños (OELC) αλλά και ένα Λατινοαμερικάνικο Συμβούλιο Άμυνας με φαρδιά πλατιά την υπογραφή της Μπραζίλια (copyright brasileño λέει χαρακτηριστικά ο Eduardo Andrés Aller του APM).

Κοινό χαρακτηριστικό και των τεσσάρων οργανισμών είναι μάλλον ότι η Μπραζίλια δεν πρόκειται να δεχτεί κανέναν ρόλο πέραν του ηγετικού. Γιατί στην Banco del Sur όπου ουσιαστικά αφεντικό είναι μέχρι στιγμής ο Chavez, πέραν μεγαλόστομων υποσχέσεων δεν έχει βοηθήσει πραγματικά.

Για το Mercosur έχουν εκδηλώσει αντιθέσεις η Ουρουγουάη και η Παραγουάη οι οποίες δικαίως σύμφωνα με τον Eduardo Andrés Aller του APM, διαμαρτύρονται ότι θα μετατραπεί σε έναν ασύμμετρο οργανισμό που «θα εξυπηρετεί μόνο τα συμφέροντα για τους μεγάλους αδερφούς» της περιοχής. Το σημαντικότερο πρόβλημά τους φαίνεται να είναι οι δασμοί. Η Ουρουγουάη θέλει να μην ανέβουν οι δασμοί για κάποια ειδικευμένα προϊόντα της (δέρμα) ενώ η Παραγουάη δεν δέχεται να μην πληρώνεται διπλός δασμός στα προϊόντα που επιστρέφουν από το εξωτερικό όταν αυτά διακινούνται εντός των κρατών του Mercosur. Λογικό, κάτι τέτοιο θα συμφέρει τις μεγάλες οικονομίες της περιοχής και βέβαια πάνω απ’ όλους την Βραζιλία και την Αργεντινή που έχουν και τις μεγαλύτερες –και με τεράστια διαφορά από τα υπόλοιπα κράτη πλην Μεξικού- παραγωγικές και εξαγωγικές δυνατότητες. Το παιχνίδι των ισορροπιών στο θέμα των δασμών βέβαια είναι πολύ λεπτό: στους δασμούς στηρίχτηκε μεγάλο μέρος  του αρμέγματος της λατινοαμερικάνικης οικονομίας από ανεξαρτησίας των κρατών αυτών, από την Βρετανία αρχικά και τις ΗΠΑ στην συνέχεια. Δεν μπορείς να ξέρεις ποια πολιτική δασμών τελικά θα αποδειχτεί μακροπρόθεσμα θετική: τα έχουν δοκιμάσει όλα και πάντα οι βορειοαμερικάνοι και οι Ευρωπαίοι ήταν ένα βήμα μπροστά.

Από αυτές τις αντιθέσεις στα οικονομικά προκύπτουν και άλλα προβλήματα: Η Ουρουγουάη για παράδειγμα λένε ότι δεν θέλει με τίποτα για Πρόεδρο του Mercosur τον Nestor Kirchner, τον πρώην Πρόεδρο της Αργεντινής.  Σύμφωνα με τον Aller, οι Βραζιλιάνοι βλέπουν και αυτή την διαφορά, ως μια ευκαιρία επιδιαιτησίας προκειμένου να διευθετηθούν οι διαφορές. Σαν την guru mama λοιπόν η πλούσια Βραζιλία παίρνει από το χέρι την οργισμένη αλλά μετανοιωμένη πρώην άσπονδη φίλη της Αργεντινή και βγαίνουν τσάρκα να τιθασεύσουν τα παιδιά των Άνδεων…

Η πολιτική Λούλα είναι πολύ προσεκτική και προσανατολισμένη στις συνθήκες της ελεύθερης αγοράς. Προσεκτική γιατί πρόκειται για μια πολιτική κατά βάση τελείως εξισορροπητική, τόσο με τις μεγάλες δυνάμεις μακριά, όσο και στις περιπτώσεις αποσταθεροποίησης στην Λατινική Αμερική, στις οποίες λειτούργησε πάντα πυροσβεστικά, αλλά και πάντα με γνώμονα τα οικονομικά συμφέροντά της χώρας. Για παράδειγμα στην πρόσφατη διένεξη Μοράλες-Δεξιάς στην Βολιβία, στήριξε επίσημα τον Μοράλες, αλλά δεν δίστασε ταυτόχρονα να τον απειλήσει, ότι θα συμμαχήσει με την αντιπολίτευση τελικά, αν δεν διασφαλιστεί η απρόσκοπτη ροή αερίου προς την Βραζιλία. Πιο πριν είχε μεσολαβήσει στην διαμάχη Βενεζουέλας-Κολομβίας, ακόμα πιο παλιά έκανε τον διαιτητή στα επεισόδια Τσάβες-Ουάσινγκτον κτλ, κτλ…

Και παγκοσμίως όμως η Μπραζίλια είναι εξαιρετικά φιλόδοξη: οι οικονομικές σχέσεις της με την Ρωσία και την Κίνα έχουν γνωρίσει αλματώδη πρόοδο, ενώ το άνοιγμα των ελεύθερων «περιφερειακών αγορών» και η άρση αρκετών προστατευτισμών στα αγροτικά προϊόντα ήταν η βάση της επιθετικής της παρουσίας στον Γύρο της Ντόχα, στα πλαίσια του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

Τα έχει καλά με όλους ο senor Lula...Για να γυρίσουμε στα καθ’ ημάς, οι Βραζιλιάνοι μάλιστα λένε (μάλλον υπόσχονται) ότι αν ο Μπαράκ Ομπάμα και η νέα πολιτική της Ουάσινγκτον κινηθεί στα συνήθη της μονοπάτια, θα επιταχυνθεί μια αναδιάρθρωση- ανασύσταση του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών.  Ωραίο για να είναι αληθινό και επιπλέον δεν τους πιστεύει κανείς –η χώρα εδώ και δεκαετίες μοιάζει με την όμορφη γυναίκα που  έχει χάσει την έξωθεν καλή μαρτυρία και δεν είναι μόνο ο ιστορικός ρόλος της ως το «μακρύ χέρι» του βορειοαμερικανικού ιμπεριαλισμού που κάνει τους ισπανόφωνους Λατινοαμερικάνους καχύποπτους. Η προσέγγισή της με τα έθνη των Άνδεων και τις χώρες της Καραϊβικής, συμπεριλαμβανομένης της Κούβας, ερμηνεύεται από τους περισσότερους, καθαρά ως μία πολιτική προσέγγισης που μόνο σκοπό έχει την εξάπλωση του περιφερειακού της ρόλου στην ήπειρο, σε μια δεκαετία που στην περιοχή δεν ήταν ευτυχώς μόνο το όφελος και τα πιθανά κέρδη που υπαγόρευαν πολλές παραμέτρους της εξωτερικής πολιτικής πολλών κρατών (Βενεζουέλα, Βολιβία, Αργεντινή, Εκουαδόρ, Νικαράγουα και φυσικά Κούβα). Η Βραζιλία αντίθετα επαναφέρει τον πραγματισμό και την πολιτική της ισχύος τουλάχιστον σε επίπεδο οικονομικό…

Να θυμίσω εδώ την υστερία που είχε πιάσει άπαντες στον δυτικό κόσμο όταν η μεγάλη Βραζιλία έπεσε στα χέρια του «αριστερού» Luiz Inácio Lula da Silva και του Partido dos Trabalhadores, PT, το οποίο από πολλούς θεωρούταν κόμμα-οδηγός των εξελίξεων στην λατινοαμερικάνικη αριστερά των αρχών των 90ς. Σύμφωνα με τα διεθνή κέντρα αποφάσεων η ρητορική και οι υποσχέσεις του κόμματος θα μετέτρεπαν την Βραζιλία σε μια νέα Βενεζουέλα. Επί της ουσίας πάντως, ο πρόεδρος Lula ουδέποτε υποσχέθηκε κάτι τέτοιο…Ακολούθησε την οικονομική πολιτική του προκατόχου του σοσιαλδημοκράτη Fernando Henrique Cardoso (Partido da Social Democracia Brasileira) κρατώντας αποστάσεις από τις εξελίξεις στην υπόλοιπη ήπειρο.

Οι ιθαγενείς στις Άνδεις, τα μαγκάκια στο Μαρ ντε Πλάτα, οι φίλοι με τα σομπρέρο (αυτοί από μακριά είναι αλήθεια) και οι ίδιες οι άπειρες βραζιλιάνικες  φυλές του Αμαζονίου κοιτούν το πλάσμα και λένε ότι άμα ξυπνήσει θα μας πάρει ο διάολος για τα καλά…Δεν έχουν άδικο, παλιά όταν η Ουάσιγκτον κοιμόταν να ανασάνει, είχε την Μπραζίλια άγρυπνο φρουρό να κρατά τα μαστίγια. Τόσες δεκαετίες το λένε, ότι θα γίνουν οριστικά υπερδύναμη, τώρα θα το κάνουν..? Μια ερώτηση που απασχολεί την Αμέρικα Λατίνα εδώ και χρόνια…Ίσως…το θέμα είναι προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν μόλις το κάνουν…Γιατί τα προεόρτια δεν μας αρέσουν…

Οι Βραζιλιάνοι προς το παρόν μας χαμογελούν πονηρά καλωσορίζοντας μας στην ευαγγελιζόμενη από τους ίδιους «νέα τάξη πραγμάτων»: Bemvindos!

Advertisements

3 Σχόλια to “Μια γυναίκα που δεν πιστεύει πια κανείς”

  1. Χμ, ενδιαφέρον. Πάντως να διακινδυνεύσω την πρόβλεψη ότι η Βραζιλία ουδέποτε θα ξεφύγει από το καθεστώς του «μεσαίου» παίκτη στην διεθνή σκηνή, για τον ίδιο λόγο που δεν τα καταφέρνει και η ακόμα πιο «δυναμική» Κίνα: δεν έχει πολιτισμική επιρροή, και δεν μπορεί να εμπνεύσει, ως «παράδειγμα», σε κανέναν τομέα (ούτε κι η Κίνα, με όλο της το ανεξάντλητο φτηνό εργατικό δυναμικό, πέραν του περιφερειακού επιπέδου). Αν σου μοιάζει πρωθύστερο το επιχείρημα (και μου αντιτείνεις ισχύς –> επιρροή), θα πω ότι το πράγμα δεν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται. Και μην ακούσω τίποτα για το Νεμέγιερ, ένας κούκος δε φέρνει την άνοιξη (προλαβαίνω την οργισμένη αντίδραση κάποιας).

    Και γιατί να μην πάμε στις φαβέλες; Συμβαίνουν οικεία πράγματα εκεί.

  2. Αν ίσχυε το ισχύς->επιρροή η Βραζιλία θα ήταν «παιχτάρα» εδώ και δεκαετίες.
    Το πρόβλημα εκτός από την πολιτισμική επιρροή την οποία όντως δεν έχουν (εξού και η αναφορά μου περί διαφορετικότητας στην αρχή του άρθρου) νομίζω ότι θα είναι και καθαρά πρακτικό: βρίσκονται ήδη σε μεγάλες διαφωνίες με πολλές χώρες της περιοχής. Προωθούν την ελεύθερη αγορά χωρίς ιδεολογικούς περιορισμούς – τελείως αντίθετα από το επικρατών ρεύμα στην περιοχή.
    Και όταν δεν μπορείς να κάνεις καλά τους δίπλα σου, πόσο μακριά μπορείς άραγε να απλώσεις τα χέρια σου? Άλλο τι θέλεις και άλλο τι μπορείς. Και άλλο τι διακηρύσσεις και άλλο τι πράτεις…Εξού και ο τίτλος.

    Στις φαβέλες δεν αναφέρομαι γιατί υποτίθεται κάποτε στο μέλλον θα γράψουμε πιο συγκεκριμένα…»Αλέξανδροι» εκεί υπάρχουν καθημερινοί.

  3. […] αντί να φαντασιώνονται πως θα γίνουν “μεγάλη δύναμη” παγκόσμιας […]


Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s